الفبا-حسین بردبار: گوشه گوشه ی سرزمین پهناور ایران پر است از نشانه هایی که اصالت و غنای فرهنگ و تمدن تاریخ ساز ایرانی را به رخ هر بیننده و گردشگری می کشاند،یکی از این نشانه ها در استانهای خراسان، مهد مردان بزرگ تاریخ ساز کشور به نام آسباد، می درخشد.

 

فرصتی دست داد تا در گفت وگو با اویس کیانی، رییس هیات مدیره کانون راهنمایان گردشگری کشور درخصوص آسبادها گپ و گفت کوتاهی داشته باشیم که می خوانید:
الفبا:آسباد دقیقا چیست؟
-آسباد یک سازه شبیه آسیاب است که با باد کار می کند، در مناطق کویری نظیر استانهای خراسان این اماکن وجود داشته است، بومیان آنجا در گذشته که بعضا کشاورز بوده اند، از شرایط بادخیز بودن این خطه استفاده می کنند و این سازه ها را ایجاد می کنند، یعنی گندم اراضی خودشان را به وسیله این سازه ها با کمک نیروی باد آسیاب می کرده اند.الان در موزه علوم فناوری درمحدوده خیابان سی تیر ماکت مکانیکی این سازه ها وجود دارد. کسی که آسیابان هست، سنگهایی را گذاشته که با استفاده از نیروی باد، محور آسیاب را می چرخاند و طی یک زمان مشخص با عمر مفید معین و هواخور ، این سازه طراحی شده است.این سازه ها بیشتر در خواف الان وجود دارد.
الفبا:آسبادها برای چه دوره تاریخی است؟
-قدمت آن به دوره تاریخی هخامنشیان و قبل از اسلام برمی گردد .
الفبا:یعنی از زمان هخامنشیان این آسبادها فعال بوده اند؟
-بله فناوری اولیه آن به دوره تاریخی هخامنشیان برمی گردد ولی پس از اسلام و دوره های اخیر نیز فعال بوده اند.خیلی از این سازه ها قدیمی است ولی مرمت کرده اند و حفظ کرده اند.شبیه این فناوری البته از نوع آبی آن نیز در شوشتر وجود داشته است که آسیابهای آبی هستند.البته خیلی از آسبادها نیز خراب شده اند، مثلا در فردوس دیگر نیست ولی سازمان جهانی یونسکو برای نمونه های آن در خواف توصیه هایی را مطرح کرده است که درصورت اجرایی کردن آن ها را ثبت جهانی کنند.
الفبا:الان در خواف آسبادهایی داریم که کار کند؟
-بله مواردی هست، مثلا یک پیرمردی در خواف هست که هنوز با آسباد دارد کار می کند.سالم ترین آسبادهای ایران را در خواف داریم که حدود ۱۵ مورد هستند.
الفبا:درسایر نقاط کشور هم آسباد داریم؟
-بله، بیشتر در نقاط کویری فعالند. تولید فکر و دانشی که در ایرانی های اصیل وجود داشته است درمورد این سازه کم نظیر است.مثلا سرعت باد را چگونه و با چه زاویه ای در نظر بگیرند که پره های چوبی آن را خراب نکند، این ها کاملا مهندسی شده است.حتی جلوتر از برخی از این سازه ها نخل هایی را کاشته اند که به عنوان بادگیر عمل کند و از سرعت زیاد باد بکاهد که این سازه ها خراب نشود.